ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ: ΔΕΔΟΜΕΝΑ, ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΑΔΙΕΞΟΔΟ

 

Να είμαστε ξεκάθαροι. Τα δεδομένα είναι συγκεκριμένα:

Α. ΔΕΔΟΜΕΝΑ

1. Τουρκική αναθεωρητική πολιτική

Από το 1974, η Τουρκία λειτουργεί ως παράγοντας αποσταθεροποίησης και αναθεωρητισμού στην Ανατολική Μεσόγειο. Απειλεί με πόλεμο, αμφισβητεί κυριαρχικά δικαιώματα γειτονικών κρατών, κατέχει ξένα εδάφη και επιχειρεί να επιβάλει μονομερείς διεκδικήσεις μέσω στρατιωτικής ισχύος. Παράλληλα, επικαλείται επιλεκτικά διατάξεις και αρχές του Διεθνούς Δικαίου, μόνο όταν εξυπηρετούν τις δικές της επιδιώξεις, αγνοώντας ή απορρίπτοντας όσες δεν τη συμφέρουν.

2. Συμφωνίες οριοθέτησης Ελλάδας–Αιγύπτου και Κύπρου–Αιγύπτου

Η Ελλάδα και η Αίγυπτος υπέγραψαν συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ στις 6 Αυγούστου 2020, η οποία τέθηκε σε ισχύ στις 2 Σεπτεμβρίου 2020. Αντίστοιχα, η Κύπρος και η Αίγυπτος υπέγραψαν συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ στις 17 Φεβρουαρίου 2003, η οποία τέθηκε σε ισχύ στις 7 Μαρτίου 2004. Και οι δύο συμφωνίες βασίζονται στις αρχές του Δικαίου της Θάλασσας(UNCLOS) και προβλέπουν οριοθέτηση με βάση τη μέση γραμμή, ενώ η ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία είναι μερική και επιτρέπει μελλοντική συμπλήρωση της οριοθέτησης.

34. Τουρκολιβυκό Μνημόνιο

Τον Νοέμβριο του 2019, Τουρκία και Λιβύη υπέγραψαν Μνημόνιο Κατανόησης για την οριοθέτηση θαλάσσιων περιοχών. Το Μνημόνιο αγνοεί τα δικαιώματα τρίτων κρατών και παραγνωρίζει τη θαλάσσια επήρεια ελληνικών νησιών, όπως η Κρήτη, η Ρόδος, η Κάρπαθος και η Κάσος. Έχει απορριφθεί από την Ελλάδα, την Κύπρο, την Αίγυπτο, την ΕΕ και άλλα κράτη, τα οποία έχουν αμφισβητήσει τη συμβατότητά του με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. Η καταχώρισή του στον ΟΗΕ δεν αποτελεί έγκριση ή επικύρωση της νομιμότητάς του ούτε του προσδίδει ισχύ έναντι τρίτων κρατών.

4. Τουρκικές διεκδικήσεις υφαλοκρηπίδας

Τον Φεβρουάριο του 2020, η Τουρκία διαβίβασε στον ΟΗΕ συντεταγμένες που αποτυπώνουν τις διεκδικήσεις της επί της υφαλοκρηπίδας, στο πλαίσιο και του Τουρκολιβυκού Μνημονίου. Με αυτές προβάλλει αξιώσεις σε εκτεταμένες θαλάσσιες περιοχές μεταξύ ελληνικών νησιών και της Κύπρου, παραγνωρίζοντας τα δικαιώματα των νησιών που κατοχυρώνει το άρθρο 121 της UNCLOS. Η κοινοποίηση συντεταγμένων δεν συνιστά οριοθέτηση ούτε διεθνή αναγνώριση των τουρκικών αξιώσεων.

5. Στρατιωτική παρεμπόδιση ερευνητικών δραστηριοτήτων

Η Τουρκία έχει χρησιμοποιήσει το Πολεμικό Ναυτικό για να ασκήσει πίεση και να αμφισβητήσει ερευνητικές δραστηριότητες στην Ανατολική Μεσόγειο. Ενδεικτικά, το 2013 σημειώθηκε περιστατικό με το ερευνητικό πλοίο Bilim-2 στην περιοχή του Καστελλόριζου, το 2019 και 2020 με το τουρκικό ερευνητικό Oruc Reis, ενώ το 2024, νότια της Κάσου και της Καρπάθου, τουρκικά πολεμικά πλοία αναπτύχθηκαν στην περιοχή των ερευνών για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου, αμφισβητώντας στην πράξη την ελληνική και κυπριακή δικαιοδοσία.

6. Οι μη οριοθετημένες θαλάσσιες περιοχές

Ακόμη και αν η Τουρκία αποδεχόταν τις συμφωνίες Ελλάδας–Αιγύπτου και Κύπρου–Αιγύπτου, θα εξακολουθούσαν να υπάρχουν μη οριοθετημένες θαλάσσιες περιοχές, όπου παραμένουν ανοιχτά ζητήματα δικαιοδοσίας, διεκδικήσεων και ερευνητικών δραστηριοτήτων. Ωστόσο, δημιουργούνται σύνθετα ζητήματα άσκησης δικαιοδοσίας, διεκδικήσεων και διαχείρισης ερευνητικών δραστηριοτήτων.

Η UNCLOS (άρθρα 74 και 83) προβλέπει συνεργασία και προσωρινές διευθετήσεις μέχρι την οριστική οριοθέτηση, όμως η Τουρκία αρνήται την UNCLOS.

.

7. Ο ρόλος της Γαλλίας και η ελληνική ευθύνη

Με δική μας πολιτική επιλογή, επιδιώξαμε να εμπλακεί η Γαλλία ως ενδιάμεσος συνομιλητής με την Τουρκία, ώστε να μη χρειαστεί, όπως υποστηρίχθηκε, να ζητήσουμε εμείς άδεια από την Τουρκία. Ωστόσο, η γαλλική διπλωματική διαμεσολάβηση δεν απέτρεψε την τουρκική αμφισβήτηση. Τελικά, η γαλλική εταιρεία Nexans ζήτησε και έλαβε άδεια από την Ελλάδα για τη διεξαγωγή των ερευνών. Η Ελλάδα οφείλει να αναλαμβάνει η ίδια την υπεράσπιση των δικαιωμάτων και των αρμοδιοτήτων της, χωρίς να μεταθέτει την ευθύνη σε τρίτους.

 

 Β. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Η Τουρκία δεν περιορίζεται σε διπλωματικές διαφωνίες. Προβάλλει μονομερείς θαλάσσιες αξιώσεις στο πεδίο στέλνωντας το Ναυτικό της, αμφισβητεί δικαιώματα άλλων κρατών και χρησιμοποιεί πάντα τη στρατιωτική απειλή για να επιβάλει τετελεσμένα.

Αυτό δεν είναι ειρηνική επίλυση διαφορών βάσει του Διεθνούς Δικαίου. Είναι προσπάθεια επιβολής μονομερών διεκδικήσεων μέσω πολιτικής και στρατιωτικής πίεσης.

Το πρόβλημα, όμως, δεν περιορίζεται στην τουρκική αναθεωρητική πολιτική. Υπάρχει και ένα δικό μας στρατηγικό ζήτημα, το οποίο οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε με ρεαλισμό.

Γ. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ – ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΑΔΙΕΞΟΔΟ

Και ερχόμαστε τώρα στο δικό μας στρατηγικό αδιέξοδο.

Πώς σχεδιάζουμε να ανοίξουμε ένα νέο μέτωπο στην Ανατολική Μεσόγειο, όταν γνωρίζουμε ότι υπάρχουν θαλάσσιες περιοχές που δεν έχουν ακόμη οριοθετηθεί με συμφωνίες;

Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι πρέπει να προχωρήσουμε άμεσα σε οριοθέτηση ΑΟΖ με την Κύπρο, μέσω Μεγίστης και Στρογγύλης.

Ωραία. Με ποιες ακριβώς προϋποθέσεις;

Ας διαβάσουν πρώτα τι προβλέπει η UNCLOS και τι αναφέρει η νομολογία των διεθνών δικαστηρίων. Η επήρεια των νησιών στην οριοθέτηση δεν είναι πάντοτε πλήρης. Εξετάζεται κατά περίπτωση, με βάση τις γεωγραφικές περιστάσεις και την επίτευξη δίκαιης λύσης.

Ας λάβουν επίσης υπόψη ότι η Αίγυπτος δεν έχει αποδεχθεί κατ' ανάγκη όλες τις ελληνικές θέσεις ως προς τη μέγιστη επήρεια των νησιών. Προφανώς, όμως, δεν υιοθετεί ούτε την τουρκική θέση περί μηδενικής επήρειας.

Επομένως, δεν αρκεί να λέμε ότι πρέπει να κάνουμε ΑΟΖ με την Κύπρο. Πρέπει να εξηγήσουμε με ποια γραμμή οριοθέτησης, με ποιες διπλωματικές προϋποθέσεις, με ποια νομικά επιχειρήματα και με ποιον τρόπο θα αντιμετωπίσουμε τις αντιδράσεις της Τουρκίας, αλλά και τις διαφορετικές θέσεις της Αιγύπτου.

Η εξωτερική πολιτική δεν ασκείται με ευχές και συνθήματα. Απαιτεί νομική γνώση, ρεαλισμό, διπλωματικές συμμαχίες και συγκεκριμένο στρατηγικό σχεδιασμό.

Δεν μπορούμε να αγνοούμε την τουρκική αναθεωρητική πολιτική. Δεν μπορούμε, όμως, ούτε να αγνοούμε τις πραγματικές γεωγραφικές, νομικές και διπλωματικές συνθήκες.

Το ζητούμενο δεν είναι να εγκαταλείψουμε τα δικαιώματά μας για να αποφύγουμε την Τουρκία. Είναι να βρούμε τον τρόπο να τα κατοχυρώσουμε αποτελεσματικά, χωρίς να εγκλωβιστούμε σε ένα στρατηγικό αδιέξοδο που θα μπορούσαμε να είχαμε προβλέψει.

 

Γερμανία-Τουρκία: όχι απλά σύμμαχοι, αλλά αδελφική σχέση.

 

Δηλαδή μετά από τρία μνημόνια, Μέρκελ και Σόιμπλε, λαθρομεταναστευτικό και τόσα άλλα, τώρα καταλάβατε τον ανθελληνικό ρόλο της Γερμανίας;

Εκτός εάν είστε αυτοί που επικροτούσατε το "βάστα Σόιμπλε" και φοράγατε κομματικές παρωπίδες.

Τι περιμένατε να πράξει, μια χώρα η οποία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την Τουρκία;

Έχουν την ίδια αντίληψη περί της γεωπολιτικής, στηρίζει στρατιωτικά και οικονομικά την Τουρκία. Και αυτό φαίνεται σε κάθε σύνοδο, σύσκεψη, δωμάτιο και γωνία.

 

Και εξηγώ δίνοντας συνοπτικά έξι λόγους:

Συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ Ελλάδας και Αιγύπτου.

Εάν θεωρείται αποτυχία να κάνουμε μερική συμφωνία ΑΟΖ ποσοστού 46-54, φαντάσου την Αίγυπτο, στην οποία ο αντίπαλος μας, της έδινε 40-60 και σε όλη την συνοριακή γραμμή.

Αλλά πρέπει να σκέφτεσαι χωρίς κομματικές παρωπίδες, για να καταλάβεις τι έγινε χθες και ποιοι έβαλαν το χεράκι τους για να γίνει αυτή η συμφωνία.

Μέχρι χθες το μεσημέρι είχαμε δύο επιλογές ή γεγονότα σε ότι αφορά την ΑΟΖ με την Αίγυπτο:

1. Συμφωνία μερικής ΑΟΖ, με ποσοστό επήρειας στο 46-54, σύμφωνα με την νοητή μέση γραμμή που μας δίνει η UNCLOS αλλά και της αναλογικότητας.
2. Συνέχιση των 15ετών διαπραγματεύσεων, με την Αίγυπτο να ζητά στο 40-60 και την Ελλάδα στο 50-50, πάντα με το σύμπλεγμα του Καστελόριζου εκτός των συζητήσεων.

 Η ελληνική κυβέρνηση διάλεξε το πρώτο, πιστεύω ότι πίεσαν και οι ξένοι.

Τέλος όπως αναφέρθηκε υπάρχουν ακόμα και άλλα σημαντικά βήματα να γίνουν: επικύρωση από τα κοινοβούλια της συμφωνίας ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου, αποστολή και πρωτοκόλληση της συμφωνίας στον ΟΗΕ.
Υπόψη η συμφωνία GNA/Τουρκίας δεν έχει ακόμα πρωτοκολληθεί από τον ΟΗΕ.

Τι σημαίνει η μερική οριοθέτηση ΑΟΖ Ελλάδας-Αιγύπτου για την χώρα μας;

Ποια ανάπτυξη και ποιο σχέδιο;

Πολύς λόγος για το περιβόητο αναπτυξιακό σχέδιο (αυτό που θα οδηγήσει την ελληνική οικονομία σε μία βιώσιμη ανάπτυξη) το οποίο κατά εμέ, είναι μία τρύπα στο νερό, μιας και επικεντρώνεται όχι στο πως θα αναπτυχθεί βιώσιμα η ελληνική οικονομία, αλλά στο πως θα αποπληρώνεται το μη βιώσιμο ελληνικό χρέος με εξωφρενικά χρονικά και ποσοτικά πρωτογενή πλεονάσματα.

ΕΑΝ ΔΕΝ...…

Τι παραχωρήσαμε στα Σκόπια με την Συμφωνία των Πρεσπών:

Τι παραχωρήσαμε στα Σκόπια με την Συμφωνία των Πρεσπών:

✔Αποδοχή ότι οι υπήκοοι της «Βόρειας Μακεδονίας» θα ονομάζονται «Μακεδόνες / πολίτες της Βόρειας Μακεδονίας

✔Χρήση του αγγλικού όρου nationality (που μπορεί να μεταφρασθεί εκτός από ιθαγένεια και ως εθνικότητα) αντί του σύγχρονου όρου citizenship, που σημαίνει ακριβώς την ιδιότητα του πολίτη.

✔Αναγνώριση της γλώσσας που ομιλούν οι Σλάβοι ως «μακεδονικής».

✔Αναγνώριση ως επίσημων ακρωνυμίων της χώρας των αρχικών ΜΚ ή MKD, που παραπέμπουν σε Makedonia, ενώ το αναμενόμενο θα ήταν ΝΜ ή ΝΜΚ, που παραπέμπουν στη χώρα North Macedonia.

✔Έμμεση αναγνώριση της «μακεδονικής» εθνοτικής ταυτότητας που αναφέρεται σε αρκετά σημεία του Συντάγματος της ΠΓΔΜ.

✔Ουδεμία αναφορά του όρου Μακεδονία για το ελληνικό τμήμα της γεωγραφικής περιοχής. Αναφέρεται απλώς ως «βόρεια περιοχή του Πρώτου Μέρους».

✔Αναγνώριση του κρατικού αφηγήματος της ΠΓΔΜ περί της εθνικής «μακεδονικής» ταυτότητας (με την εξαίρεση της αρχαίας ελληνικής ιστορίας).

✔Ένταξη της Σκοπίων στο ΝΑΤΟ με την ολοκλήρωση των συνταγματικών τροποποιήσεων από την Ελλάδα και πλήρης αποσύνδεση από την κύρωση ή μη της Συμφωνίας των Πρεσπών από τα Σκόπια. Θυμίζω ότι η συνταγματική διαδικασία στα Σκόπια δεν έχει κλείσει in toto όπως αναφέρει η Συμφωνία.

Περί σκοπιανής Ρηματικής Διακοίνωσης

Η σκοπιανή ρηματική διακοίνωση στην ουσία απέδειξε ότι τα Σκόπια δεν άλλαξαν σχεδόν τίποτα σε ότι αφορά τις σαφέστατες επεκτατικές βλέψεις του στην Ελλάδα.

Εκτός του ότι, υπάρχει η αναφορά για «Μακεδονικός λαός» υπάρχει και το περιβόητο προοίμιο που είναι ύμνος επεκτατικού εθνικισμού.

Το προοίμιο στο Σύνταγμα των Σκοπίων, ακόμα και με την τελευταία αναθεώρηση εξακολουθεί να είναι ύμνος επεκτατικού εθνικισμού γιατί συνεχίζει να παραπέμπει στις περιβόητες αποφάσεις της ASNOM.

Μάλιστα το κάνουν ακόμα χειρότερο διότι το "ιστορικές αποφάσεις της ASNOM" το λένε πλέον "νομικές αποφάσεις της ASNOM"!!!!

Για όσους δεν ξέρουν τι λένε οι αποφάσεις της ASNOM, το παρακάτω λινκ θα τους βοηθήσουν να καταλάβουν τι εννοώ...... https://akritas-history-of-makedonia.blogspot.com/2008/07/fyrom.html

Ενδεικτικό είναι το παρακάτω απόσπασμα της "νομικής" απόφασης του ASNOM:

Για ποια Νέα Δημοκρατία μιλάμε;

Κοίταξε να δεις φίλε μου,

η ΝΔ του Τσουκαλαδάκη, του Βερούτη, του Σκυλακάκη, της Μάρκου, της Ξαφά, του Τατσόπουλου,  του Λιαρόπουλου και όλων των νεοαφιχθέντων μπορεί να εκφράζει εσένα και τις ιδεολογικές αρχές σου.

Δημοκρατία έχουμε μπορείς να τους στηρίξεις στις επόμενες εκλογές.

Θα μου επιτρέψεις όμως, ως πολίτης να μην ακολουθήσω τον δρόμο της νεοφιλελεύθερης ΝΔ, που μαζεύει τον κάθε ….μεταλλαγμένο επιβάτη που βρήκε ανοιχτές πόρτες και το παίζει σήμερα……κριτής των πάντων.

Η ιδεολογία μου και οι βασικές μου θέσεις σαφέστατες, το κόμμα που ψήφιζα επίσης σαφέστατο, τα έχω αναφέρει πολλάκις, το ότι δεν με εκφράζει αυτό το κόμμα σήμερα, δεν σημαίνει ότι θα αλλάξω ιδεολογία και θα αλλάζω κόμματα σαν τα πουκάμισα, όπως το κάνουν οι πολιτικοί που μάζεψε ο Μητσοτάκης και ο Σαμαράς.

π.χ,1: ΠΑΣΟΚ-Δημοκρατική Αριστερά-ΝΔ

π.χ.2: ΝΔ-Δράση-Τζήμερος-Δράση-ΝΔ

π.χ.3: ΣΥΡΙΖΑ-Ποτάμι-ΝΔ

Καιροσκόπους  και γυρολόγους πολιτικούς ποτέ μου δεν υποστήριζα, μάλιστα τους θεωρώ ως …… 

H καμπύλη Laffer

H καμπύλη Laffer  εξετάζει κάθε φόρο μόνο του και όχι συνολικά. Άλλος είναι ο συντελεστής στον φόρο εισοδήματος , άλλος στον ΦΠΑ , άλλος στον ΕΦΚ καυσίμου, κ.λπ. Μάλιστα όταν υπάρχουν πολλοί συντελεστές, υπάρχει και πάλι πρόβλημα υπολογισμού. [1]

Επίσης, η καμπύλη, δεν μπορεί να προεξοφλήσει αν μια μείωση του φορολογικού συντελεστή θα προκαλέσει μείωση ή αύξηση των φορολογικών εσόδων, γιατί η ανταπόκριση των φορολογικών εσόδων σε μια μεταβολή του φορολογικού συντελεστή εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως είναι το φορολογικό σύστημα της χώρας, το ύψος των υφιστάμενων φορολογικών συντελεστών, οι δυνατότητες που υπάρχουν στη χώρα για μεταφορά δραστηριοτήτων από την επίσημη οικονομία στην παραοικονομία, οι αδυναμίες του φοροελεγκτικού μηχανισμού κ.λπ. [2], [3]

Αυτούς τους παράγοντες δεν μπορεί να τους μετρήσει, διότι χρησιμοποιεί μόνο δύο μεταβλητές:

Αναγνωρίζει «Μακεδονικό έθνος» η συμφωνία Τσίπρα/Ζάεφ;

Η συμφωνία αναφέρει τους εξής όρους: ιθαγένεια και nationality.

Η κυβέρνηση λέει ότι αναγνωρίζει απλά την ιθαγένεια, που κατ' αυτήν είναι ο νομικός και πολιτικός δεσμός που συνδέει το άτομο ως πολίτη με το κράτος στο οποίο ανήκει.

Τα Σκόπια και ειδικά ο Ζάεφ όμως, λένε δημόσια ότι η συμφωνία αυτή αναγνωρίζει "Μακεδονική ταυτότητα", που σημαίνει ότι ο όρος nationality σημαίνει όχι απλά νομικό και πολιτικό δεσμό, αλλά και εθνικότητα που προκύπτει από την εθνική συνείδηση. Οι Βορειοηπειρώτες έχουν αλβανική ιθαγένεια(μιλώντας με όρους της κυβέρνησης), αλλά ελληνική εθνικότητα(μιλώντας με σκοπιανούς όρους), όπως και αντίστοιχα οι κάτοικοι του Βελγίου έχουν βελγική ιθαγένεια, αλλά όσον αφορά την εθνικότητα είναι Βαλλόνοι ή Φλαμανδοί.

Εάν η κυβέρνηση εννοεί μόνο την ιθαγένεια, αλήθεια ο …

Τα 16 βασικά σημεία για το Severna Makedonija και η αποδόμησή τους*

Μετά την οριστικοποίηση της συμφωνίας για το Μακεδονικό, η κυβέρνηση Τσίπρα έδωσε στη δημοσιότητα non paper, στο οποίο παραθέτει 16 ισχυρισμούς για το πως η συμφωνία εξυπηρετεί τα εθνικά συμφέροντα. Αντί για γενικόλογες κριτικές, τους παραθέτω έναν προς έναν (αριθμημένους και με πλάγια γράμματα), προσθέτοντας κάτω από τον καθένα τον δικό μου σχολιασμό. Ουσιαστικά, πρόκειται για μία αποδόμηση της κυβερνητικής προπαγάνδας, η οποία επιχειρεί με μισές αλήθειες και αποσιωπήσεις να εξωραΐσει τη συμφωνία που θα υπογράψει τις επόμενες ημέρες στις Πρέσπες.

Οι κυβερνητικοί ισχυρισμοί και τα δικά μου σχόλια έχουν ως εξής:

Περί Ονοματοδοσίας της πΓΔΜ

Ζούμε και πάλι σε φάση εθνικής και πολιτικής υστερίας για το όντως μείζονος σημασίας πρόβλημα της ονομασίας των Σκοπίων. Οι φωνασκίες ανενημέρωτων, παράλληλα με τη βολική εθελοτύφλωση των ουκ ολίγων υπευθύνων, κάθε άλλο παρά συμβάλλουν στις καθαρές λύσεις -που δεν υπάρχουν πια- αφού η σύγχυση είναι γενική και ηθελημένη.

Το επιμελώς συγκαλυμμένο πολιτικό έγκλημα της κομμουνιστικής και της συνοδοιπορούσας Αριστεράς και η εθελοτύφλωση μέχρις εθελοδουλείας των λοιπών πολιτικών παρατάξεων οδήγησαν στο σημερινό ημέτερο ιλαροτραγικό αδιέξοδο και στην παγκόσμια σχεδόν αναγνώριση του σλαβικού αυτού κράτους ως δικαιούχου της ονομασίας..... Μακεδονία.

Καλό είναι λοιπόν να θυμηθούμε μερικά γεγονότα του παρελθόντος ενώ παράλληλα να επισημάνουμε κάποια σημαντικά στοιχεία που αφορούν την διένεξη:

Παραινέσεις ενός πατέρα του καιρού μας

Αγαπημένο μου παιδί,

Ξαφνικά αντρώθηκες, στο σώμα, αν όχι ακόμα στο χαρακτήρα. Ψήλωσες, μέστωσες, η φυσιογνωμία σου στερεώθηκε κι είσαι γεμάτος από μια δύναμη καινούρια, που δεν ξέρεις τι να την κάμεις. Οι κινήσεις σου έχουνε χάρη και λυγεράδα, αλλά και μια σιγουριά που τους έλειπε πριν από λίγο καιρό, όταν είσουν ακόμα ένας ντροπαλός, αδέξιος μαθητής που δεν κατάφερνε να βολέψει τα χέρια και τα πόδια του. Το πρόσωπο σου έφεξε και σοβάρεψε· η ματιά σου πήρε κάποιο βάθος. Σου συμβαίνει κάτι απίστευτο, που μοιάζει με θαύμα, σαν εκείνα τα μαγεμένα πρωινά, στις ακρογιαλιές του Αιγαίου, όπου νομίζει κανείς πως ο κόσμος, άδολος και ολόδροσος, ξαναρχίζει: κοντεύεις να γίνεις είκοσι χρονώ.

Παρατήρησες, άραγε, κι εσύ, ότι η σχέση μας άλλαξε, ανεπαίσθητα, τον τελευταίο καιρό; Θυμάσαι τους μεγάλους χειμωνιάτικους περιπάτους μας στον Υμηττό, στην Πεντέλη· τις καλοκαιρινές περιπλανήσεις μας στα νησιά· τις πολύωρες συντροφικές μας κουβέντες, τα ατέλειωτα ερωτήματά σου, που μου ξανάρχονται τώρα στο νου, ανακατωμένα με μια γεύση από θυμάρι, από αρμύρα, από τρελούς ανέμους. Ήθελες, αμέσως, να μάθεις το καθετί, κυρίως από μένα. Μονάχα οι δικές μου πληροφορίες είταν έγκυρες, μονάχα οι δικές μου απόψεις σε απασχολούσαν τόσο πολύ. Διψούσες για τα λόγια μου, για την πείρα μου, για την υποθετική σοφία μου. Με ρωτούσες ολοένα για θέματα της ιστορίας ή της πολιτικής, για ιδεολογίες, για βιβλία και για τέχνη, για γνωστούς ανθρώπους, για πράγματα που είδα πριν γεννηθείς, για το μυστήριο της ζωής. Λαχταρούσες να σου πω τι είναι πνεύμα και τι είναι ύλη, τι είναι η γυναίκα και τι ο έρωτας, αν υπάρχει η Αλήθεια και ποιος ο λόγος που βρίσκεται ο άνθρωπος στη γη. Πάσχιζα να σου δώσω ...........